AN REUBADH AS GEIRE - Tubaist na h-Iolaire

AN REUBADH AS GÈIRE 2 Coimhearsnachd dhlùth Nuair a thòisich an Cogadh Mòr, bha Leòdhas agus na Hearadh gu mòr an eisimeil gnìomhachasan traidiseanta - croitearachd, iasgach agus an Clò Hearach. Ann an cuid a dh’àiteachan bhiodh gnìomhachas na ceilp a’ cur ris a’ bhith-beò chaol bho na ghnìomhachasan traidiseanta sin. Chaidh an alcalaidh a fhuaireadh bhon fheamainn seo a chleachdadh ann an tòrr diofar dhòighean anns na gnìomhachasan ceimigeach a bha a’ fàs gu mòr aig an àm. Gu dearbh, bha a’ cheilp cho pailt aig an àm is gun do cheannaich am Morair Leverhulme Eilean Leòdhais bho theaghlach MhicMhathain ann an 1918 air £150,000. Chaidh a’ cheilp a bhuain air cladaichean Leòdhais is na Hearadh, a tha air am meas mar na tràighean as mìorbhailiche san t-saoghal. Chaidh ceilp a chleachdadh airson siabann agus stuthan-nighe a dhèanamh, rud a bha mar bhunait aig a’ ghnìomhachas fìor shoirbheachail aig Leverhulme, gnìomhachas a tha fhathast ann an-diugh leis an ainm Unilever. Bha an Clò Hearach cuideachd fìor shoirbheachail – bhiodh na mìltean dheth ga fhighe airson nam mìltean de dhaoine a bha ag obair air na h-oighreachdan spòrs Èideardach cho math ri a bhith air a reic le marsantaich Steòrnabhaigh. Bha iasgach an sgadain cuideachd na phrìomh ghnìomhachas aig na h-eileanan ach cha robh e cunbhalach gu leòr airson deagh theachd a-steach coimeirsealta a dhèanamh gach bliadhna. Bha na h-Eileanan A-muigh air a bhith nan coimhearsnachdan Gàidhlig bho chionn linntean le Gàidhlig fhathast ga bruidhinn fad is farsaing agus le dualchas làidir de cheòl is bàrdachd ann a tha fhathast a’ còrdadh ri duine. Bha mu 30,000 a’ fuireach ann an Leòdhas aig an àm. Bha a’ mhòr-chuid de na daoine a bha a’ fuireach taobh a-muigh a’ phrìomh-bhaile, Steòrnabhagh le a chala fasgach, nan còmhnaidh ann an coimhearsnachdan sgapte air feadh an eilein - tòrr aca anns na taighean- tughaidh ìosal air a bheil ‘taighean-dubha’. Mar a bhiodh a’ tachairt ann an iomadh eilean eile far costa na h-Alba, bhiodh daoine ann an Leòdhas a’ dèanamh ùrnaigh dhan ghrèin uair, ach bha Leòdhas air a bhith na choimhearsnachd Chlèireach làidir fad iomadh linn aig an àm sin agus tha fhathast. Cha robh ann an Tursachan Chalanais ach fiughall àrsaidh ach bha an Eaglais agus am Bìoball aig cridhe na beatha-làitheil. Sgrìobh Iain MacLeòid anns an leabhar aige ‘When I heard the bell’: “Air an togail air obair chruaidh agus biadh bunaiteach de bhuntàta agus min-choirce, iasg agus bainne agus ìm, bha e iongantach cho beòthail ’s a bha na Leòdhasaich is Ban-Leòdhasaich òga le snuadh beothail agus fiaclan foirfe. ’S e cho eireachdail ’s a bha cuid de na balaich seo, pàirt den bhròn leantainneach a tha a’ tighinn bho bhith a’ coimhead air dealbhan den fheadhainn chaidh a chall air an Iolaire.”

RkJQdWJsaXNoZXIy MjA4NTgz